کنترل کیفیت داخلی آزمایشگاه (Internal Quality Control یا IQC) یکی از مهم‌ترین بخش‌های تضمین کیفیت در یک آزمایشگاه بالینی یا تحقیقاتی است. هدف اصلی آن اطمینان از دقت، صحت و قابلیت اعتماد نتایج آزمایش‌ها در طول زمان است.

اجزای اصلی کنترل کیفیت داخلی در آزمایشگاه:

1. استفاده از کنترل‌های کیفی (Control Samples)
• نمونه‌های استاندارد یا کنترل با مقدار مشخص از آنالیت مورد نظر.
• معمولاً شامل کنترل با سطوح پایین، متوسط و بالا هستند.
• کنترل‌ها باید مشابه نمونه‌های واقعی باشند.

2. اجرای منظم کنترل‌ها
• کنترل‌ها باید به طور روزانه یا طبق برنامه مشخص همراه با نمونه‌های بیماران آنالیز شوند.
• تعداد دفعات اجرای کنترل بستگی به حجم کاری و نوع تست دارد.

3. ثبت و تحلیل نتایج کنترل
• ثبت روزانه نتایج کنترل‌ها در نمودارهای لِوی-جنینگ (Levey-Jennings chart).
• بررسی روندها، تغییرات ناگهانی، یا نوسانات غیرمجاز.

4. قوانین وستگارد (Westgard Rules)
• مجموعه‌ای از قوانین آماری برای تشخیص خطاهای تصادفی یا سیستماتیک.
• مثال: قانون 1_2s (یک نتیجه کنترل ۲ انحراف معیار از میانگین فاصله دارد).

5. مستندسازی و پیگیری خطاها
• ثبت دقیق خطاها، اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه.
• آموزش پرسنل برای پاسخ مناسب به نتایج خارج از کنترل.

6. کالیبراسیون و نگهداری تجهیزات
• اطمینان از صحت تجهیزات آزمایشگاهی از طریق کالیبراسیون منظم.
• نگهداری دوره‌ای مطابق با دستورالعمل سازنده.

7. مقایسه بین‌روز و بین‌دستگاه
• بررسی پایداری نتایج بین روزهای مختلف و دستگاه‌های مختلف در آزمایشگاه.

⸻

مزایای اجرای IQC قوی:
• کاهش خطاهای آزمایشگاهی.
• افزایش اطمینان پزشک و بیمار به نتایج.
• مطابقت با استانداردهای بین‌المللی (مانند ISO 15189).
• آمادگی برای ممیزی‌های داخلی و خارجی